Türkiye Çin’e tazminat ödeyecek

Türkiye’nin Çin’den gelen otomobillere karşı son yıllarda uyguladığı ek mali önlemler, uluslararası ticaret cephesinde yeni bir sorunla karşılaştı. Dünya Ticaret Örgütü bünyesinde yürütülen incelemede, elektrikli otomobiller ile bazı hibrit modeller için uygulanan vergi ve ithalat düzenlemelerinin Türkiye’nin verdiği ticari taahhütlerle uyuşmadığı sonucuna varıldı. Karar, özellikle Çin’den ithal edilen elektrikli otomobillerin Türkiye pazarına girişinde uygulanan mali yüklerin geleceğini tartışmaya açtı. Türkiye’nin bundan sonraki aşamada söz konusu düzenlemeleri değiştirmesi veya uluslararası ticaret kurallarıyla uyumlu hale getirmesi gerekebilecek. Aksi durumda iki ülke arasındaki anlaşmazlık ticari karşılıklılık boyutuna taşınabilir.

KARAR DOĞRUDAN PARA CEZASI ANLAMINA GELMİYOR

Kamuoyunda kararın ardından Türkiye’nin Çin’e doğrudan tazminat ödeyeceği yönünde yorumlar yapılmaya başlandı. Ancak mevcut aşamada Türkiye adına belirlenmiş bir nakit ceza veya kesinleşmiş tazminat tutarı bulunmuyor. DTÖ sisteminde öncelik, kurallara aykırı bulunan uygulamanın düzeltilmesine veriliyor. Türkiye gerekli düzenlemeleri yapmazsa taraflar arasında ticari telafi görüşmeleri veya Çin’in karşı önlem talebi gündeme gelebilir. Bu nedenle kararın ekonomik etkisi, sonraki süreçte Türkiye’nin nasıl hareket edeceğine bağlı olacak.

ELEKTRİKLİ ARAÇLAR DOSYANIN EN KRİTİK BAŞLIĞI OLDU

Uyuşmazlığın merkezinde Çin üretimi elektrikli otomobillere getirilen ilave mali yükler yer aldı. Yapılan değerlendirmede Türkiye’nin bu araçlardan aldığı ek vergilerin uluslararası tarifelerde üstlendiği sınırların üzerine çıktığı sonucuna ulaşıldı. Bu tespit, Çinli üreticilerin Türkiye pazarındaki rekabet koşullarını doğrudan ilgilendiriyor. Kararın uygulanması halinde elektrikli otomobil ithalatında mevcut sistemin yeniden ele alınması gerekebilir. Özellikle son yıllarda hızla büyüyen Çinli elektrikli araç markaları açısından bu gelişme Türkiye pazarındaki dengeleri etkileyebilir.

İTHALATTAKİ EK ŞARTLAR DA TARTIŞMAYA AÇILDI

Türkiye yalnızca vergi yoluyla değil, satış sonrası hizmet ve ithalat izinleri üzerinden de Çin menşeli bazı araçlara ek şartlar uyguluyor. DTÖ incelemesinde bu düzenlemelerin bir bölümünün Çin’den gelen otomobilleri yerli veya diğer araçlara göre dezavantajlı hale getirdiği değerlendirmesi yapıldı. Böylece uyuşmazlık yalnızca gümrük vergisi meselesi olmaktan çıkarak ithalat prosedürlerine de yayıldı. Türkiye’nin bu alanda da mevzuat değişikliğine gidip gitmeyeceği önümüzdeki dönemde netleşecek.

HER ARAÇ GRUBUNDA TÜRKİYE ALEYHİNE SONUÇ ÇIKMADI

Karar, Çin’in Türkiye’ye karşı ileri sürdüğü bütün başlıkların kabul edildiği anlamına gelmiyor. Bazı hibrit otomobiller için Türkiye’nin uygulamaları sorunlu bulunurken, tüm hibrit modeller aynı kapsamda değerlendirilmedi. İçten yanmalı motora sahip otomobiller konusunda ise Çin’in sunduğu gerekçeler yeterli görülmedi. Bu nedenle Türkiye’nin davanın tamamını kaybettiğini söylemek doğru olmayacak. Esas sorun elektrikli araçlar, belirli hibrit modeller ve bazı ithalat şartlarında yoğunlaşıyor.

YAVUZYILMAZ’DAN “100 MİLYON DOLAR” İDDİASI

Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, DTÖ kararını gündeme taşıyarak Türkiye’nin ciddi bir ekonomik maliyetle karşılaşabileceğini savundu. Yavuzyılmaz, yıllık zararın en az 100 milyon dolara ulaşabileceği yönünde bir hesaplama paylaştı. Ancak bu rakam DTÖ tarafından Türkiye’ye kesilmiş resmi bir ceza değil. Söz konusu tutar Yavuzyılmaz’ın kararın muhtemel ekonomik sonuçlarına ilişkin değerlendirmesine dayanıyor. Kesin mali etkinin ortaya çıkması için uyuşmazlığın bundan sonraki aşamalarının görülmesi gerekiyor.

BYD TARTIŞMASI KARARA SİYASİ BOYUT KATTI

Kararın zamanlaması, Çinli otomotiv devi BYD’ye Türkiye’de sağlanan yatırım imkanları nedeniyle ayrıca tartışma yarattı. Muhalefet, bir taraftan Çin’den gelen otomobillere ek mali yükler uygulanırken diğer taraftan büyük Çinli üreticilere yatırım teşviki verilmesini eleştiriyor. Ancak DTÖ’de incelenen dosya yalnızca BYD’ye ilişkin değil; Çin menşeli otomobillere yönelik Türkiye uygulamalarını kapsıyor. Bu nedenle meselenin özü tek bir şirketten çok Türkiye’nin Çin otomobillerine karşı oluşturduğu ticaret rejiminde yatıyor.