SPK’dan yatırım fonlarına düzenleme

Sermaye Piyasası Kurulu, yatırım fonları ile portföy yönetim şirketlerini doğrudan ilgilendiren kapsamlı bir düzenlemeye gitti. Yeni kurallarla serbest fon sayısı portföy yöneticisi sayısına bağlanırken, şirket paylarına yapılabilecek yatırımlar için fiili dolaşım oranına göre yeni sınırlar getirildi. Portföy yönetim şirketlerinin 2027 yılında uygulayacağı sermaye tutarları da yeniden belirlenirken, borsa dışında gerçekleştirilecek bazı pay satışları için yüzde 2 ve yüzde 4’lük eşikler getirildi.

Sermaye Piyasası Kurulu, yatırım fonlarının yapısını ve portföy yönetim şirketlerinin faaliyet şartlarını yeniden düzenledi. Yeni sistemde hem serbest fonların sayısı hem de bu fonların belirli şirket paylarına yapabileceği yatırımlar daha sıkı kurallara bağlandı. Düzenlemenin bir diğer önemli ayağını ise portföy yönetim şirketlerinin sahip olması gereken sermaye tutarları oluşturdu. Ayrıca borsa dışında gerçekleştirilecek bazı pay satışlarında Kurul onayı gerektirecek yeni sınırlar belirlendi. Mevcut şirketlere bazı hükümler için uzun bir uyum süresi de tanındı.

SERBEST FON SAYISI ARTIK PORTFÖY YÖNETİCİSİ SAYISINI AŞAMAYACAK

Yeni düzenlemeye göre portföy yönetim şirketlerinin kurabileceği serbest fon sayısı sınırsız olmayacak. Şirket bünyesinde kaç portföy yöneticisi çalışıyorsa, ihraç edilebilecek serbest fonların toplamı da bu sayıyı geçemeyecek. Hesaplamaya özel fonlar da dahil edilecek. Böylece portföy yönetim şirketlerinin fon sayısıyla uzman kadroları arasında doğrudan bağlantı kurulacak. Düzenlemeyle fonların yönetim kapasitesinin şirketlerdeki profesyonel kadro yapısıyla uyumlu hale getirilmesi amaçlanıyor.

MEVCUT ŞİRKETLERE 30 HAZİRAN 2029’A KADAR SÜRE

Yeni sınırın üzerinde serbest fonu bulunan portföy yönetim şirketleri için düzenleme hemen uygulanmayacak. Mevcut şirketlere portföy yapılarını ve fon sayılarını yeni sisteme uyarlamaları için geçiş dönemi tanındı. Buna göre gerekli uyum işlemlerinin en geç 30 Haziran 2029 tarihine kadar tamamlanması gerekecek. Bu tarihten sonra serbest fon sayısının şirkette görev yapan portföy yöneticisi sayısıyla uyumlu olması zorunlu hale gelecek. Böylece şirketlere yaklaşık üç yıllık bir yeniden yapılandırma süresi verilmiş olacak.

FİİLİ DOLAŞIM ORANI YÜZDE 25’İN ALTINDAYSA SINIR YÜZDE 8

SPK’nın düzenlemesinde serbest fonların şirket paylarına yapabileceği yatırımlar da fiili dolaşım oranına göre sınırlandırıldı. Fiili dolaşımdaki pay oranı yüzde 25’in altında bulunan şirketlerde, serbest fonların yatırım yapabileceği üst sınır fiili dolaşımdaki payların yüzde 8’i olacak. Böylece düşük halka açıklık oranına sahip şirketlerin paylarında tek bir fonun aşırı yoğunlaşmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Fon yöneticileri yatırım kararı verirken artık yalnızca şirketin piyasa değerini değil, fiili dolaşım oranını da dikkate almak zorunda kalacak. Bu sınırın aşılması mümkün olmayacak.

YÜZDE 25 İLE YÜZDE 50 ARASINDA SINIR YÜZDE 6

Fiili dolaşım oranı yüzde 25 ile yüzde 50 arasında bulunan şirketlerin paylarına yapılabilecek yatırım için üst sınır yüzde 6 olarak uygulanacak. Böylece halka açıklık oranı yükseldikçe fonların fiili dolaşımdaki paylar içindeki sahiplik oranı azaltılacak. Düzenleme, farklı halka açıklık seviyelerine göre kademeli bir sistem oluşturuyor. Serbest fonların belirli şirketlerin paylarında aşırı ağırlık oluşturmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Fon portföylerinin de bu yeni oranlara göre yeniden düzenlenmesi gerekecek.

YÜZDE 50 İLE YÜZDE 75 ARASINDA ÜST SINIR YÜZDE 4

Fiili dolaşım oranı yüzde 50 ile yüzde 75 arasında bulunan şirketlerde ise serbest fonların yatırım sınırı yüzde 4 olacak. Bu gruba giren şirketlerde fonların fiili dolaşımdaki paylardan sahip olabileceği oran daha da düşürülecek. Böylece yüksek halka açıklık seviyesine sahip şirketlerde fon yoğunlaşması daha düşük seviyede tutulacak. Yeni kurallar serbest fonların portföy dağılımında önemli değişikliklere yol açabilecek. Özellikle belirli hisselerde yüksek pozisyon taşıyan fonların oranlarını yeniden değerlendirmesi gerekecek.

FİİLİ DOLAŞIM YÜZDE 75’İ AŞARSA SINIR YÜZDE 2

Fiili dolaşımdaki pay oranı yüzde 75’in üzerinde bulunan şirketlerde uygulanacak en düşük yatırım sınırı ise yüzde 2 olarak belirlendi. Buna göre bir serbest fon, bu gruptaki şirketlerin fiili dolaşımdaki paylarının yüzde 2’sinden fazlasını portföyüne alamayacak. SPK böylece halka açıklık seviyesi yükseldikçe fonların aynı şirkette oluşturabileceği yoğunluğu aşağı çekmiş oldu. Dört farklı oran üzerinden oluşturulan sistemde sınırlar sırasıyla yüzde 8, yüzde 6, yüzde 4 ve yüzde 2 olarak uygulanacak. Fon yöneticilerinin portföylerini bu kademeli yapıya göre izlemesi gerekecek.

2027 İÇİN SERMAYE ŞARTLARI YENİDEN BELİRLENDİ

Düzenlemenin önemli başlıklarından biri de portföy yönetim şirketlerinin sermaye yeterliliği oldu. SPK, 2027 yılında geçerli olacak başlangıç sermayesi ve asgari ödenmiş sermaye tutarlarını yeniden belirledi. Şirketlerin faaliyet kapsamına göre iki farklı sermaye seviyesi uygulanacak. Geniş yetkiyle faaliyet gösteren şirketlerden daha yüksek sermaye talep edilirken, sınırlı faaliyet yürüten şirketler için daha düşük bir eşik belirlendi. Böylece şirketlerin mali yapısının faaliyet büyüklüğüyle uyumlu hale getirilmesi amaçlandı.

GENİŞ YETKİLİ ŞİRKETLER İÇİN 500 MİLYON LİRA

Geniş yetkili portföy yönetim şirketlerinin 2027 yılındaki başlangıç sermayesi ve asgari ödenmiş sermayesi 500 milyon lira olacak. Bu tutar, şirketlerin faaliyetlerine devam edebilmesi için karşılaması gereken temel mali şartlardan biri haline gelecek. Yeni sermaye seviyesinin şirketlerin mali dayanıklılığını güçlendirmesi bekleniyor. Portföy büyüklüğü ve faaliyet alanı geniş olan şirketler bu tutara göre sermaye planlaması yapmak zorunda kalacak. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle sektörde sermaye yeterliliği daha önemli hale gelecek.

SINIRLI FAALİYET GÖSTEREN ŞİRKETLERDE 250 MİLYON LİRA

Faaliyet kapsamı daha sınırlı olan portföy yönetim şirketleri için ise başlangıç sermayesi ve asgari ödenmiş sermaye tutarı 250 milyon lira olarak uygulanacak. Böylece geniş yetkili şirketlerle sınırlı faaliyet gösteren şirketler arasında 250 milyon liralık sermaye farkı oluşacak. SPK, şirketlerin faaliyet ölçeğine göre farklı sermaye yükümlülüğü belirlemiş oldu. Yeni rakamlar 2027 yılı itibarıyla uygulanacak. Şirketlerin bu tarihe kadar mali yapılarını belirlenen seviyelere göre hazırlaması gerekecek.

BORSA DIŞI PAY SATIŞLARINDA 12 AYLIK DÖNEM ESAS ALINACAK

SPK düzenlemesi, şirket paylarının borsa dışında satışına ilişkin kuralları da değiştirdi. Şirketlerde belirli konumdaki kişilerin gerçekleştireceği pay satışları için 12 aylık dönem dikkate alınacak. Bu süre içerisinde yapılan satışların toplamı, şirketin halka açıklık oranına göre belirlenen eşiklerle karşılaştırılacak. Böylece kısa süre içinde gerçekleştirilecek yüksek miktarlı borsa dışı pay devirlerinin daha yakından izlenmesi sağlanacak. Belirlenen sınırların aşılması halinde satış işlemi için SPK’nın onay süreci devreye girecek.

SINIR YÜZDE 2 VEYA YÜZDE 4 OLACAK

Borsa dışındaki pay satışlarında uygulanacak sınır, şirketin halka açıklık oranına bağlı olarak yüzde 2 veya yüzde 4 olacak. İlgili kişinin 12 aylık dönem içerisinde gerçekleştirdiği satışların belirlenen oranı aşması halinde işlem doğrudan yapılamayacak. Bu durumda Sermaye Piyasası Kuruluna başvuru yapılması gerekecek. Düzenleme özellikle büyük pay sahipleri tarafından gerçekleştirilecek borsa dışı satışlarda yeni bir kontrol mekanizması oluşturuyor. Böylece önemli miktardaki pay devirlerinin Kurul gözetiminde gerçekleştirilmesi hedefleniyor.

SINIR AŞILIRSA “PAY SATIŞ BİLGİ FORMU” ZORUNLU

Belirlenen yüzde 2 veya yüzde 4’lük satış sınırının aşılması durumunda SPK’dan onay alınması zorunlu olacak. Başvurular “Pay Satış Bilgi Formu” üzerinden gerçekleştirilecek. Kurul onayı olmadan eşiklerin üzerindeki borsa dışı pay satışlarının yapılmasına izin verilmeyecek. Yeni düzenlemeyle hem serbest fonların yatırım davranışları hem de şirket paylarının el değiştirmesi daha sıkı bir denetim çerçevesine alındı. SPK’nın attığı adımların yatırım fonları, portföy yönetim şirketleri ve şirket ortaklık yapıları üzerinde doğrudan etkili olması bekleniyor.