Çerçeve Yasa Meclis’ten geçti: Tahliyeler başlayacak mı?

Terörsüz Türkiye sürecinin hukuki altyapısına yönelik hazırlanan ve kamuoyunda “Çerçeve Yasa” olarak bilinen 12 maddelik düzenleme TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Düzenlemeyle kapsam dahilindeki bazı soruşturma ve kovuşturmaların yanı sıra kesinleşmiş hapis cezalarının 5 veya 10 yıl süreyle ertelenebilmesinin önü açıldı. Ancak kasten öldürme başta olmak üzere belirlenen bazı suç ve dosyalar düzenlemenin dışında tutuldu. Yeni düzenleme, cezaevindeki hükümlüler kadar devam eden soruşturma ve davalardaki tutuklu ve adli kontrol altındaki kişileri de yakından ilgilendiriyor.

ÇERÇEVE YASA TBMM GENEL KURULU’NDAN GEÇTİ

Terörsüz Türkiye sürecinde uzun süredir gündemde bulunan hukuki düzenlemeler açısından önemli bir aşamaya gelindi. Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi, TBMM Genel Kurulu’ndaki görüşmelerin ardından kabul edildi. Kamuoyunda “Çerçeve Yasa” olarak anılan düzenleme toplam 12 maddeden oluşuyor. Yasanın temel amacı, süreç kapsamında değerlendirilecek dosyalar için uygulanacak hukuki mekanizmanın sınırlarını belirlemek olarak öne çıkıyor. Düzenleme hem devam eden yargılamalar hem de kesinleşmiş mahkûmiyet kararları bakımından önemli sonuçlar doğuracak.

467 MİLLETVEKİLİ KABUL OYU VERDİ

TBMM Genel Kurulu’ndaki oylamada düzenleme geniş bir milletvekili katılımıyla karara bağlandı. Teklif için 467 milletvekili kabul oyu kullanırken 87 milletvekili düzenlemeye karşı çıktı. Oylamada 7 milletvekili ise çekimser kaldı. Böylece 12 maddelik teklif Genel Kurul aşamasını tamamlayarak yasalaştı. Kabul edilen maddeler bundan sonraki süreçte kapsam dahilindeki soruşturma, dava ve kesinleşmiş cezaların değerlendirilmesinde belirleyici olacak.

YASANIN KAPSAMINA GİREN SUÇLAR BELİRLENDİ

Düzenleme bütün terör suçları veya örgüt bağlantılı bütün dosyalar için otomatik bir sonuç ortaya çıkarmıyor. Yasa kapsamında PKK/KCK’yı kurma veya yönetme, örgüte üye olma, örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme ve örgüt propagandası yapma suçları bulunuyor. Örgütün faaliyetleri kapsamında işlendiği değerlendirilen bazı diğer suçlar da belirlenen şartlar doğrultusunda düzenlemeden yararlanabilecek. Terörizmin finansmanına ilişkin mevzuat kapsamında örgüt lehine işlendiği değerlendirilen bazı suçlar da kapsama dahil ediliyor. Her dosyanın yasada belirtilen suç ve koşullar bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerekecek.

DEVAM EDEN DOSYALARDA 5 YILLIK ERTELEME

Yasanın önemli bölümlerinden biri henüz kesin hükme bağlanmamış soruşturma ve kovuşturmaları ilgilendiriyor. Kapsam dahilinde bulunan ve kanundaki cezasının üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda soruşturma veya kovuşturma 5 yıl süreyle ertelenebilecek. Böylece ilgili dosya tamamen ortadan kaldırılmak yerine belirlenen süre boyunca hukuki olarak beklemeye alınabilecek. Ertelemenin uygulanabilmesi için dosyanın düzenlemenin kapsamına girip girmediğinin yetkili makamlar tarafından değerlendirilmesi gerekecek. Bu nedenle yasadan yararlanma konusunda her dosyanın hukuki niteliği önem taşıyacak.

AĞIR CEZALARDA ERTELEME SÜRESİ 10 YIL OLACAK

Kanunda daha ağır yaptırım öngörülen suçlar bakımından farklı bir erteleme süresi uygulanacak. 15 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda soruşturma ve kovuşturma 10 yıl süreyle ertelenebilecek. Aynı süre müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngörülen ve düzenleme kapsamına girebilen dosyalar açısından da uygulanabilecek. Erteleme döneminde dava zamanaşımı işlemeyecek ve mevcut delillerin korunmasına devam edilecek. Böylece erteleme kararı verilmesi dosyanın veya elde edilen delillerin hukuken ortadan kalkması anlamına gelmeyecek.

KASTEN ÖLDÜRME SUÇU İÇİN ÖNEMLİ İSTİSNA

Düzenlemenin sınırlarından biri kasten öldürme suçları bakımından açık biçimde ortaya konuldu. Örgütün faaliyetleri çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçlarına ilişkin devam eden soruşturma ve kovuşturmalar erteleme mekanizmasının dışında kalacak. Bu dosyalardaki yargısal işlemler Çerçeve Yasa kapsamında durdurulmayacak. Dolayısıyla düzenlemenin kabul edilmesi örgüt faaliyetleri kapsamında işlenen bütün suçların aynı hukuki uygulamadan yararlanacağı anlamına gelmiyor. Kasten öldürme suçuna getirilen bu istisna, yasanın kapsamını belirleyen en kritik hükümler arasında bulunuyor.

1 HAZİRAN 2005 ÖNCESİ İÇİN AYRI SINIR GETİRİLDİ

Yasada suçun işlendiği tarih açısından da önemli bir ayrım bulunuyor. 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalar ertelemeden yararlanamayacak. Böylece düzenleme yalnızca suç türüne değil, bazı dosyalarda suç tarihine göre de sınırlandırılmış durumda. Yetkili yargı mercileri dosyaları değerlendirirken suçun işlendiği tarihi ve öngörülen cezanın niteliğini birlikte dikkate alacak. Bu hüküm özellikle geçmiş yıllara ait ağır ceza dosyalarının kapsamının belirlenmesi açısından önem taşıyor.

KESİNLEŞMİŞ HAPİS CEZALARI DA DÜZENLEMEDE

Çerçeve Yasa yalnızca devam eden soruşturma ve mahkemeleri değil, kesinleşmiş hapis cezalarını da kapsayan hükümler içeriyor. Kapsamdaki suçlardan toplam 15 yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm edilen kişilerin cezalarının infazı 5 yıl süreyle ertelenebilecek. Toplam cezası 15 yıldan fazla olan kişiler bakımından ise erteleme süresi 10 yıl olarak uygulanabilecek. Düzenlemenin kapsamına girebilen müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet mahkûmiyetlerinde de 10 yıllık infaz ertelemesi gündeme gelebilecek. Bu nedenle yasanın cezaevlerinde bulunan ve şartları karşılayan bazı hükümlüler açısından doğrudan sonuç doğurması bekleniyor.

İNFAZ ERTELEMESİNE İNFAZ HÂKİMİ KARAR VERECEK

Kesinleşmiş mahkûmiyetlerde erteleme işlemi kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dosyanın düzenlemede belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı hukuki incelemenin ardından belirlenecek. Kesinleşmiş cezaların infazının ertelenmesine ilişkin kararı infaz hâkimi verecek. Böylelikle düzenlemenin uygulanmasında kişilerin dosyalarının yargısal makamlar tarafından ayrı ayrı ele alınması gerekecek. Bu mekanizma, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte kapsam dahilindeki herkesin aynı anda ve otomatik biçimde cezaevinden çıkacağı şeklinde yorumlanmasının önüne geçiyor.

YENİ TERÖR SUÇU İŞLEYENİN ERTELEMESİ KALDIRILACAK

Yasadan yararlanacak kişiler açısından erteleme dönemi önemli bir koşula bağlandı. Erteleme süresi içerisinde yeniden terör suçu işlenmesi durumunda daha önce verilen erteleme kararı kaldırılacak. Devam eden soruşturma veya kovuşturması ertelenen kişinin dosyasında yargısal süreç yeniden başlayacak. Kesinleşmiş mahkûmiyetinin infazı ertelenen kişi açısından ise kalan cezanın infazına devam edilecek. Böylece düzenlemeden yararlanmanın devamı, belirlenen erteleme döneminde yeni bir terör suçunun işlenmemesi şartına bağlı olacak.

ERTELEME SÜRESİ SORUNSUZ TAMAMLANIRSA DOSYALAR KAPANABİLECEK

Beş veya on yıllık erteleme döneminin yeni bir terör suçu işlenmeden tamamlanması farklı hukuki sonuçlar doğurabilecek. Devam eden soruşturmalarda şartların oluşması halinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilecek. Kovuşturma aşamasına geçmiş dosyalarda ise yargılama sürecinin düşme kararıyla sonuçlanması mümkün olabilecek. Kesinleşmiş cezasının infazı ertelenen kişiler bakımından erteleme süresinin koşullara uygun tamamlanması halinde ceza infaz edilmiş kabul edilebilecek. Bu hüküm, geçici ertelemenin belirlenen sürenin sonunda kalıcı hukuki sonuçlara dönüşebilmesini mümkün hale getiriyor.

TUTUKLULUK VE ADLİ KONTROL KARARLARI YENİDEN İNCELENECEK

Yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte kapsam dahilindeki dosyalarda uygulanan koruma tedbirleri de yeniden gündeme gelecek. Erteleme kapsamına giren suçlardan verilen tutuklama ve adli kontrol kararları dosyanın bulunduğu aşamaya göre yetkili hâkim veya mahkeme tarafından yeniden değerlendirilecek. Gerekli hukuki şartların oluşması halinde tutuklama veya adli kontrol tedbirlerinin kaldırılmasına karar verilebilecek. İstinaf veya temyiz aşamasında bulunan bazı dosyalar bakımından ise düzenlemeye uyum sağlanması amacıyla bozma kararları gündeme gelebilecek. Dolayısıyla olası tahliyeler otomatik olmayacak ve ilgili dosya hakkında yetkili yargı merciinin vereceği karar belirleyici olacak.

TAHLİYELERİN ÖNÜ AÇILABİLİR ANCAK OTOMATİK TAHLİYE YOK

Düzenlemenin kamuoyunda en fazla merak edilen sonucu cezaevlerinde bulunan kişilerin durumuna ilişkin olacak. Yasa, kapsam ve şartları karşılayan bazı tutuklu veya hükümlüler açısından cezaevinden çıkışın hukuki zeminini oluşturabilecek. Ancak TBMM’de yasanın kabul edilmiş olması tek başına toplu veya otomatik tahliye anlamına gelmiyor. Tutuklular bakımından hâkim veya mahkemelerin yeniden değerlendirme yapması, kesinleşmiş cezalarda ise infaz hâkiminin ilgili hükümleri uygulaması gerekiyor. Bu nedenle kaç kişinin düzenlemeden fiilen yararlanacağı, kapsam dahilindeki dosyalar üzerinde yapılacak yargısal incelemeler sonucunda netleşecek.

Çerçeve Yasa’nın TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmesiyle Terörsüz Türkiye sürecinin en önemli hukuki aşamalarından biri tamamlanmış oldu. Düzenleme bir taraftan belirli suçlarda 5 ve 10 yıllık soruşturma, kovuşturma ve infaz ertelemesi getirirken diğer taraftan kasten öldürme gibi suçlara açık istisnalar koyuyor. Yasanın en önemli noktalarından biri de tahliye veya infaz ertelemesinin herkes için otomatik şekilde uygulanmayacak olması. Bundan sonraki aşamada infaz hâkimleri ile dosyaları yürüten hâkim ve mahkemelerin vereceği kararlar, düzenlemenin sahadaki etkisini belirleyecek. Özellikle kaç tutuklu ve hükümlünün şartları karşılayacağı ve ilk yargısal kararların nasıl şekilleneceği, sürecin bundan sonraki en önemli gündem başlıklarından biri olacak.