Çanakkale’de 111 yıllık savaş mirası korunuyor

Çanakkale Savaşları’ndan kalan 100’ün üzerindeki tarihi gemi batığı, deniz suyunun neden olduğu paslanma ve aşınma nedeniyle korunmaya ihtiyaç duyuyor. Türkiye’nin başlattığı “Derin Miras” projesi kapsamında ilk uygulama, İngiliz Kraliyet Donanması’na ait HMS Louis batığında gerçekleştirildi. Petrol platformları ve deniz yapılarında kullanılan katodik koruma yöntemiyle tarihi gemilerin metal gövdelerindeki bozulmanın yavaşlatılması hedefleniyor.

Çanakkale’nin derinliklerinde tarihe koruma

Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale’de yaşanan deniz savaşlarından geriye kalan gemi batıkları, aradan geçen 111 yıla rağmen bölgenin su altındaki tarihini gözler önüne seriyor. Ancak deniz suyunun aşındırıcı etkisi, metal gövdelerin zamanla paslanmasına ve yapısal bütünlüğünü kaybetmesine neden oluyor.

Bu tarihi mirası gelecek kuşaklara aktarabilmek amacıyla Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı ile 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu arasında iş birliği yapıldı. “Derin Miras” adı verilen proje kapsamında, Çanakkale Boğazı’ndaki tarihi batıkların korunması, belgelenmesi ve kontrollü dalış turizmine kazandırılması amaçlanıyor.

Projenin ilk koruma uygulaması, Gelibolu Tarihi Su Altı Parkı’nda bulunan İngiliz savaş gemisi HMS Louis üzerinde gerçekleştirildi. Çalışmalarla yalnızca tek bir geminin değil, bölgedeki diğer tarihi batıkların da korunmasına yönelik bir yöntem geliştirilmesi hedefleniyor.

İlk uygulama İngiliz savaş gemisi HMS Louis’e yapıldı

Projenin ilk aşamasında seçilen HMS Louis, İngiliz Kraliyet Donanması’na ait bir muhrip olarak Çanakkale Savaşı sırasında bölgede görev yaptı. Suvla Koyu çevresinde bulunan batık, yaklaşık 13 metre derinlikte yer alıyor.

Geminin metal gövdesi, uzun yıllardır deniz suyunun ve su altındaki kimyasal süreçlerin etkisi altında. Uzmanlar, gerekli koruma önlemleri alınmadığında korozyonun ilerleyerek tarihi yapının zamanla bozulmasına yol açabileceğine dikkat çekiyor.

HMS Louis üzerinde gerçekleştirilen çalışma, batığın denizden çıkarılmasına veya gövdesinin kapsamlı biçimde değiştirilmesine dayanmıyor. Bunun yerine, metalin aşınmasını yavaşlatacak bir koruma sisteminden yararlanılıyor.

Gemilerin paslanmasını yavaşlatan sistem nasıl çalışıyor?

Projede kullanılan yöntemin adı katodik koruma. Bu teknik, deniz yapılarında ve petrol platformlarında metal yüzeyleri korozyona karşı korumak amacıyla da kullanılıyor.

Sistemde, korunacak metal yapının yakınına çinko veya alüminyum alaşımı gibi daha kolay aşınan metaller yerleştiriliyor. Bu malzemeler, koruyucu sistem içerisinde öncelikle aşınarak tarihi geminin metal gövdesindeki korozyon sürecini yavaşlatmaya yardımcı oluyor.

Böylece yüz yılı aşkın süredir deniz altında bulunan geminin fiziksel yapısının daha uzun süre korunması amaçlanıyor. Uygulamanın etkili olabilmesi için sistemin düzenli olarak kontrol edilmesi ve aşınan anotların gerektiğinde yenilenmesi gerekiyor.

Bu yöntem, batıkların tarihî görünümünü ve mevcut yapısını mümkün olduğunca koruyarak bozulmayı yavaşlatmaya yönelik bir yaklaşım sunuyor.

Çanakkale Boğazı’nda 100’ün üzerinde batık bulunuyor

Çanakkale Boğazı ve Gelibolu çevresindeki sularda, Çanakkale Deniz Savaşları’ndan kalan 100’ün üzerinde gemi batığı bulunuyor. Bunların arasında savaş gemilerinin yanı sıra askeri faaliyetlerde kullanılan destek gemileri de yer alıyor.

Gelibolu Yarımadası çevresinde belirlenen 29 dalış noktası bulunuyor. Tarihi Alan Başkanlığı, su altındaki bu mirasın korunmasının yanı sıra bölgenin tarihî önemini ziyaretçilere tanıtmayı ve sürdürülebilir dalış turizmini geliştirmeyi hedefliyor.

Batıkların korunması, yalnızca gemilerin metal yapılarının ayakta tutulması açısından değil, savaş dönemine ilişkin izlerin ve su altındaki kültürel mirasın belgelenmesi bakımından da önem taşıyor.

Proje diğer batıklar için de örnek olacak

Ocak 2026’da iş birliği protokolü imzalanan “Derin Miras” projesi, haziran ayında HMS Louis üzerinde uygulanan katodik koruma çalışmasıyla somut bir aşamaya ulaştı. İlk uygulamanın sonuçlarının, diğer batıkların korunmasına yönelik çalışmalara da katkı sağlaması bekleniyor.

Çanakkale’nin su altındaki tarihî mirasını korumayı amaçlayan proje, geçmişten kalan savaş izlerinin gelecek nesillere aktarılması için bilimsel ve teknik yöntemlerden yararlanıyor. Çalışmaların ilerleyen aşamalarında, farklı derinliklerde bulunan ve farklı yapısal özelliklere sahip batıklar için de uygun koruma yöntemlerinin değerlendirilmesi önem taşıyacak.

Böylece Çanakkale Savaşları’nın deniz altındaki izleri, yalnızca tarihî birer kalıntı olarak değil, korunması gereken kültürel miras unsurları olarak ele alınıyor.