150 Bin maaş var, çalışan yok

Tunceli’de küçükbaş hayvancılıkla geçimini sağlayan üreticiler, yükselen maliyetlerin yanı sıra giderek derinleşen çoban sorunuyla mücadele ediyor. Aylık ücretlerin 100 bin TL ile 150 bin TL arasına kadar çıkmasına, yemek ve konaklama giderlerinin de üreticiler tarafından karşılanmasına rağmen özellikle yaylalarda çalışacak yeterli sayıda çoban bulunamıyor. Geçen yıl da gündeme gelen iş gücü sıkıntısının bu sezon daha ağır hale geldiği belirtiliyor.

Tunceli’nin hayvancılığın yoğun olarak yapıldığı bölgelerinde üreticilerin en önemli sorunlarından biri çoban bulmak haline geldi. Küçükbaş hayvanların gün boyunca otlatılması, sağım işlemlerinin yapılması, sürünün korunması ve yayladaki günlük bakımın yürütülmesi için çalışan ihtiyacı artarken, yüksek ücret teklifleri dahi sorunu çözmeye yetmiyor.

Geçtiğimiz yıl bazı bölgelerde aylık 130 bin TL seviyesine kadar yükselen çoban ücretlerinin bu yıl 150 bin TL’ye kadar ulaştığı belirtiliyor. Buna rağmen üreticiler, uzun süreli çalışacak personel bulmakta güçlük çektiklerini ifade ediyor.

MAAŞIN YANINDA YEMEK VE KONAKLAMA DA ÜRETİCİDEN

Çobanların yalnızca aylık ücretleri değil, çalışma süresince ortaya çıkan temel ihtiyaçları da hayvan sahipleri tarafından karşılanıyor. Yaylada görev yapan çalışanların yemek, barınma ve günlük yaşam giderlerinin büyük bölümü üreticinin bütçesine ekleniyor.

Böylece bir çobanın işletmeye gerçek maliyeti yalnızca ödenen maaşla sınırlı kalmıyor. Özellikle birden fazla çalışan bulundurmak zorunda olan sürü sahipleri açısından yıllık personel gideri ciddi boyutlara ulaşabiliyor.

Üreticiler ise bütün bu imkanlara rağmen işin ağır koşulları nedeniyle yeterli talebin oluşmadığını belirtiyor.

YABANCI ÇOBANLARLA AÇIK KAPATILMAYA ÇALIŞILIYOR

Yerel iş gücünün yetersiz kalması nedeniyle bazı üreticiler yabancı uyruklu çalışanlara yöneliyor. Bölgede özellikle Afganistan uyruklu çobanların sürülerde görev aldığı belirtilirken, bu yöntem de soruna kalıcı çözüm getirmiyor.

Üreticilerin aktardığına göre bazı çalışanların anlaşma yapmalarına rağmen kısa süre sonra işi bırakması, sürü sahiplerini sezon ortasında yeniden personel aramaya zorluyor. Yayla döneminde aniden çobansız kalınması ise yüzlerce hayvanın bakımını doğrudan üreticinin üstlenmesine neden oluyor.

150 BİN TL’YE RAĞMEN İŞÇİ BULAMADIKLARINI SÖYLÜYORLAR

Pülümür ilçesindeki Ferhat Çayırı Yaylası’nda hayvancılık yapan Mehmet Demir, uzun yıllardır sektörde bulunduğunu ve çoban sıkıntısının giderek büyüdüğünü anlatıyor.

Demir’in verdiği bilgilere göre işletmelerinde yıl boyunca iki çoban çalıştırılması gerekiyor. Ancak hem Türkiye’den çalışan bulmakta zorlandıklarını hem de yabancı çalışanların işte kalıcılığının sorun oluşturduğunu belirtiyor.

Çobanlara aylık 100 bin TL ile 150 bin TL arasında ücret teklif edildiğini aktaran Demir, yemek ve yatacak yerin de kendileri tarafından sağlandığını ifade ediyor. Buna rağmen uzun süre çalışacak kişi bulamadıklarını söyleyen üretici, sorunun hayvancılığın geleceğini etkileyebilecek boyuta geldiğini düşünüyor.

SAĞIM ÇOBANLARININ ÜCRETİ DE 100 BİN TL’Yİ AŞIYOR

Bölgede üretim yapan Önder Erdoğan da benzer bir tabloya dikkat çekiyor. Ailesinin uzun yıllardır hayvancılıkla uğraştığını belirten Erdoğan, özellikle sağım işinde çalışacak deneyimli personelin ücretlerinin çok yükseldiğini ifade ediyor.

Sağım çobanlarının aylık ücretinin 100 bin TL ile 150 bin TL arasında değiştiğini belirten Erdoğan’a göre, buna yemek ve diğer ihtiyaçlar eklendiğinde üreticinin personel yükü daha da artıyor.

Yüksek ücret seviyesine rağmen çalışacak kişi bulunamaması nedeniyle bazı hayvan sahipleri sürünün bütün bakımını kendi imkanlarıyla yürütmek zorunda kalıyor.

GELİR ARTIYOR GİBİ GÖRÜNÜYOR AMA GİDER DAHA HIZLI YÜKSELİYOR

Üreticilerin sorunu yalnızca personel maliyetiyle sınırlı değil. Yem, veterinerlik hizmetleri, ilaç, ulaşım ve diğer üretim giderlerindeki artış da hayvancılık işletmelerinin bütçesini zorluyor.

Çoban ücretlerindeki sert yükseliş bu giderlerin üzerine eklendiğinde, satışlardan elde edilen gelir ile işletme maliyetleri arasındaki fark giderek daralıyor. Üreticiler, özellikle küçük ve orta ölçekli sürülerde mevcut maliyet yapısının sürdürülebilirliğini zorlaştırdığını belirtiyor.

ÇOBAN SORUNU HAYVANCILIĞIN DEVAMINI DA ETKİLİYOR

Tunceli’nin geniş yaylaları küçükbaş hayvancılık açısından önemli imkanlar sunmasına rağmen sürülerin düzenli şekilde yönetilebilmesi için insan gücüne ihtiyaç duyuluyor. Çoban bulunamaması durumunda ise üreticilerin hayvan sayılarını azaltması ya da işi tamamen bırakması ihtimali ortaya çıkıyor.

Bölgede yıllardır hayvancılıkla uğraşan aileler, çobanlık mesleğine yönelik iş gücü açığının giderilmesi için kalıcı bir model oluşturulmasını istiyor. Aylık 150 bin TL’ye ulaşan ücretlere rağmen çalışan bulunamaması, Tunceli’de hayvancılık sektörünün en dikkat çekici sorunlarından biri haline gelmiş durumda.