Şimşek’ten mazot fiyatı açıklaması

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, küresel enerji piyasalarında yaşanan arz sıkışıklığının mazot fiyatları üzerindeki etkisini rakamlarla açıkladı. Şimşek’in paylaştığı verilere göre, 2000-2020 döneminde varil başına yaklaşık 20 dolar olan mazot rafineri marjı bugün 99-100 dolar seviyesine kadar yükseldi. Böylece rafineri marjı uzun dönem ortalamasının yaklaşık 5 katına çıktı. Ham petrol fiyatları savaş dönemindeki zirvelerin altında bulunmasına rağmen taşımacılıktaki aksamalar ve rafineri kesintileri nedeniyle motorin fiyatlarındaki baskının devam ettiği belirtildi. Şimşek, Türkiye’de eşel mobil sistemiyle küresel fiyat şokunun vatandaşın ödediği akaryakıt fiyatına yansımasının sınırlandırıldığını açıkladı.

20 DOLARDAN 100 DOLARA ÇIKTI

Bakan Şimşek’in paylaştığı grafikte mazot rafineri marjındaki olağanüstü yükseliş dikkat çekti. 2000-2020 yılları arasındaki uzun dönem ortalaması yaklaşık 20 dolar seviyesinde bulunuyordu. Güncel durumda ise mazot-Brent marjının varil başına yaklaşık 100 dolara ulaştığı açıklandı. ABD piyasalarında motorin rafineri marjının da yaklaşık 99 dolar seviyesinde olduğu görüldü. Böylece rafineri marjı yaklaşık 20 yıllık ortalamanın 5 katına yükselmiş oldu.

PETROL GERİLEDİ AMA MAZOT AYNI ÖLÇÜDE DÜŞMEDİ

Küresel piyasalarda ham petrol fiyatları savaş dönemindeki yüksek seviyelerinden gerilemesine rağmen motorin fiyatlarında aynı oranda düşüş gerçekleşmedi. Şimşek bu ayrışmanın temel nedenlerinin taşımacılıkta yaşanan aksamalar ve rafinerilerdeki üretim kesintileri olduğunu açıkladı. Rafinerilerin daha az ürün üretmesi motorin arzının daralmasına neden olurken, mazot ile Brent petrol arasındaki fiyat farkı tarihi seviyelere çıktı. Normal şartlarda yaklaşık 20 dolar civarında seyreden marjın 100 dolara yaklaşması, motorin fiyatının neden yüksek kaldığını gösteren en önemli göstergelerden biri oldu. Küresel piyasalardaki bu gelişme Türkiye’deki pompa fiyatları üzerinde de baskı oluşturuyor.

RAFİNERİ MARJI YAKLAŞIK YÜZDE 400 ARTTI

Uzun dönem ortalamasıyla karşılaştırıldığında rakamlar dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. Yaklaşık 20 dolardan 100 dolara çıkan rafineri marjı nominal olarak yaklaşık 80 dolarlık artış anlamına geliyor. Bu da uzun dönem ortalamasına göre yaklaşık yüzde 400 artış, başka bir ifadeyle seviyenin yaklaşık 5 katına çıkması demek. Şimşek’in açıklamasında özellikle ham petrolün ucuzlamasına rağmen nihai motorin fiyatının yüksek kalmasının nedeninin bu fark olduğuna dikkat çekildi. Rafineri ve lojistik tarafındaki sorunlar giderilmedikçe mazot fiyatları üzerindeki küresel baskının devam edebileceği değerlendiriliyor.

ABD’DE MOTORİN MARJI 99 DOLAR

Şimşek’in yayımladığı verilerde ABD piyasasındaki motorin rafineri marjının yaklaşık 99 dolar/varil seviyesinde bulunduğu görüldü. Bu rakam geçmiş yılların yaklaşık 20 dolarlık ortalamasının yaklaşık beş katı seviyesinde. Küresel enerji piyasalarında rafineri kapasitesinde yaşanan kesintiler özellikle dizel ve motorin gibi ürünlerin fiyatını yukarı taşıyor. Petrol fiyatındaki gerilemenin pompa fiyatlarına aynı ölçüde yansımamasının temel nedenlerinden biri de bu tablo olarak gösteriliyor. Türkiye’nin de ithal ürün fiyatlarındaki bu olağanüstü hareketten doğrudan etkilendiği belirtiliyor.

EŞEL MOBİL İLE FİYAT ARTIŞI SINIRLANDIRILIYOR

Şimşek, küresel mazot fiyatlarındaki sert yükselişe karşı Türkiye’de eşel mobil sisteminin kullanıldığını açıkladı. Sistemle uluslararası piyasalardaki fiyat artışlarının tamamının pompa fiyatlarına aynı anda yansımasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Akaryakıttaki vergi düzenlemeleri aracılığıyla küresel şokun vatandaş, çiftçi, esnaf, sanayici ve ulaştırma sektörü üzerindeki etkisi azaltılıyor. Motorinin ekonominin birçok alanında temel maliyet kalemi olması nedeniyle fiyat artışının yalnızca araç sahiplerini değil üretim ve nakliye maliyetlerini de etkilediği biliniyor. Hükümet bu nedenle küresel enerji şokunun enflasyon üzerindeki etkisini de sınırlamaya çalışıyor.

90 MİLYAR LİRALIK VERGİDEN VAZGEÇİLDİ

Eşel mobil sisteminin kamu bütçesine de önemli bir maliyeti bulunuyor. Şimşek daha önce yaptığı açıklamada uygulamanın ilk iki aylık maliyetinin yaklaşık 90 milyar lira olduğunu bildirmişti. Küresel enerji fiyatlarının yıl boyunca yüksek seyretmesi halinde devletin vazgeçebileceği vergi gelirinin yaklaşık 600 milyar liraya ulaşabileceği belirtilmişti. Bu rakamlar, akaryakıt fiyatlarının tüketiciye daha sınırlı yansıtılması için kamu maliyesinin de önemli bir yük üstlendiğini ortaya koyuyor. Hükümet buna rağmen eşel mobil sisteminin özellikle üretim ve ulaştırma maliyetlerinin kontrol altında tutulması açısından devam ettirileceğini belirtiyor.

MAZOTTA GÖZLER 100 DOLARLIK MARJDA

Önümüzdeki dönemde motorin fiyatlarının seyrinde yalnızca Brent petrol fiyatı değil, rafineri marjları da belirleyici olacak. Mazot-Brent farkının 100 dolar civarındaki olağanüstü seviyelerden gerilemesi halinde motorin fiyatları üzerindeki baskının da azalması beklenebilir. Ancak rafineri kesintileri ve küresel taşımacılık sorunları devam ettiği sürece marjların yüksek kalma riski bulunuyor. Şimşek’in açıkladığı 20 dolarlık uzun dönem ortalamasına karşılık yaklaşık 100 dolarlık mevcut seviye, enerji piyasalarındaki olağanüstü durumu ortaya koyuyor. Türkiye ise eşel mobil sistemiyle bu küresel fiyat şokunun pompa fiyatlarına geçişini sınırlamaya devam ediyor.